Ἐγκώμιον εἰς Θεόφραστον τὸν Σοφόν, ἢ Περὶ Φιλοσόφου Ἀρετῆς ἐν Συμποσίῳ

Ἐν τῇ οἰκίᾳ Καλλίου τοῦ εὐδαίμονος, ὅτε ἡ πανήγυριςfestum sollemne / conventus publicus (ὀνομ. ἑν. θηλ. γ' κλίσις) — nomen significans conventum festum publicum, hic de Panathenaeorum celebratione τῶν Παναθηναίων παρῆν, συνελέγοντοcongregabantur (παρατ. ὁριστ. παθ. γ' πλ.) — verbum compositum ex 'συν' et 'λέγω', significat homines in unum locum collectos esse πολλοὶ ἄνδρες ἀγαθοί, φιλοσοφίᾳ τε καὶ ποιητικῇ χαίροντεςgaudentes / delectati (μτχ. ἐνεστ. ἐνεργ. ὀνομ. πλ. ἀρσ.) — participium verbi 'χαίρω' cum dativo, significat 'aliqua re delectari'. Ἦν δὲ ἐν τούτοις Θεόφραστος ὁ ἐκ Λέσβου, ὃν πάντες ἐθαύμαζον διά τε τὴν σοφίαν καὶ τὴν τοῦ λόγου χάρινgratia orationis / propter sermonem (γεν. ἑν. + αἰτ. ἑν. θηλ.) — phrasis indicans elegantiam et gratiam dicendi Theophrasti.

Εἶπεν οὖν Νικόμαχός τις, νεανίσκος εὐφυήςadulescens ingeniosus (ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — epitheton compositum: 'εὐφυής' ex 'εὖ' et 'φύω', significat bona indole praeditum, πρὸς τὸν πλησίον καθήμενονiuxta sedentem (μτχ. ἐνεστ. μέσ. αἰτ. ἑν. ἀρσ.) — participium verbi 'κάθημαι' cum adverbio 'πλησίον', indicat propinquitatem loci Δημόκριτον·

"Ὦ Δημόκριτε, ἆρα ὁρᾷς ἐκεῖνον τὸν πρεσβύτην ὃς νῦν περὶ τῶν φυτῶνplantarum (γεν. πλ. οὐδ.) — nomen ab 'φύω' derivatum, referens ad plantas et res naturales διαλέγεταιdisputat / disserit (ἐνεστ. ὁριστ. μέσ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'διά' et 'λέγω', saepe de philosophica disputatione adhibetur; Τίς ποτε ἐστίν, ὅτι οὕτως εὐφράδωςdiserte / eloquenter (ἐπίρρ.) — adverbium rarum ab adiectivo 'εὐφραδής' derivatum, significat 'cum eloquentia et perspicuitate' λέγει;"

Ὁ δὲ Δημόκριτος μειδιῶνsubridens (μτχ. ἐνεστ. ἐνεργ. ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — participium a verbo 'μειδιάω', significat leve et suave subridere, non risum apertum ἀπεκρίνατο· "Ὦ φιλότηςamice / o care (ὀνομ. ἑν. θηλ. (κλητ.)) — nomen abstractum in usum vocativum conversum, significat 'amicitiam' vel ut allocutio affectuosa adhibetur, οὐ γιγνώσκεις τοῦτον τὸν ἄνδρα; Οὗτός ἐστι Θεόφραστος, ὁ τοῦ Ἀριστοτέλους μαθητὴς καὶ διάδοχοςsuccessor (ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — nomen compositum ex 'διά' et 'δέχομαι', proprie de successore scholae philosophicae dicitur, ὃς πλείστους λόγους περὶ φύσεως καὶ ἤθους συγγέγραφενconscripsit (παρακ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'σύν' et 'γράφω', de compositione operum litterariorum vel philosophicorum adhibetur."

"Ἀλλὰ τί δὴ τοσούτου ἄξιός ἐστιν ἐπαίνουtantae laudis dignus est (ἄξιος + γεν.) — constructio typica qua 'ἄξιος' genitivum regit; 'τοσούτου' et 'ἐπαίνου' ambo genitivi sunt;" ἤρετοrogavit / quaesivit (ἀορ. ὁριστ. μέσ. γ' ἑν.) — verbum 'ἔρομαι' in aoristo medio, suppletivum verbi 'ἐρωτάω', frequens in dialogis philosophicis ὁ Νικόμαχος.

Τότε δὲ ὁ Κάλλιας αὐτός, κύριοςdominus (ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — nomen indicans potestatem et proprietatem domus τῆς οἰκίας, ἀκούσαςaudiens / cum audivisset (μτχ. ἀορ. ἐνεργ. ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — participium aoristi a verbo 'ἀκούω', indicat actionem priorem τὴν ἐρώτησινquaestionem / rogationem (αἰτ. ἑν. θηλ.) — nomen a verbo 'ἐρωτάω' derivatum, significat interrogationem, προσῆλθε καὶ εἶπεν·

"Ἄκουε, ὦ νέε. Θεόφραστος οὐ μόνον σοφὸς ἀλλὰ καὶ δίκαιός ἐστι τοὺς τρόπους. Πρῶτον μέν, τοὺς φοιτητὰς οὐδέποτε ἀτιμάζειcontemnit / despicit (ἐνεστ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'ἀ-' privativo et 'τιμή', significat aliquem honore privare, ἀλλὰ πάντας ἰσοτίμωςaequaliter / pari honore (ἐπίρρ.) — adverbium compositum ex 'ἴσος' et 'τιμή', indicat tractationem aequalem omnium διδάσκει, καὶ πλούσιον καὶ πένητα. Ἔπειτα δέ, ἔγραψε περὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἠθῶνmorum humanorum (γεν. πλ. οὐδ.) — phrasis indicans mores et indoles hominum, materia librorum Theophrasti βιβλία θαυμαστά, ἐν οἷς τοὺς τῶν ἀνθρώπων χαρακτῆρας ἀκριβῶς ἀπεγράψατοdescripsit / depinxit (ἀορ. ὁριστ. μέσ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'ἀπό' et 'γράφω', vox media indicat accuratam descriptionem."

Ὁ δὲ Νικόμαχος ἐθαύμαζε καὶ ἠρώτησεν· "Ἆρ' οὖν ἔξεστί μοιlicet mihi (ἀπρόσ. ῥῆμα + δοτ.) — constructio impersonalis cum dativo, indicat permissionem vel facultatem προσελθεῖνaccedere / adire (ἀπρμφ. ἀορ. ἐνεργ.) — infinitivus aoristi verbi compositi 'προσέρχομαι', dependet ab 'ἔξεστι' αὐτῷ καὶ διαλεχθῆναιcolloqui / disputare (ἀπρμφ. ἀορ. παθ. (μέσ.)) — infinitivus aoristi passivi verbi 'διαλέγομαι', significat sermonem mutuum habere;"

"Πάντως γε," ἔφη ὁ Κάλλιας γελῶνridens (μτχ. ἐνεστ. ἐνεργ. ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — participium a verbo 'γελάω', contractum in -ῶν. "Οὐδεὶς γὰρ φιλικώτερός ἐστιν αὐτοῦ ἐν λόγοις."

Καὶ οὕτως ὁ νεανίσκος προσελθὼν εἶπε· "Χαῖρε, ὦ Θεόφραστε. Ἐγὼ μέν σε οὐκ ᾔδεινsciebam / noveram (παρακ. ὁριστ. ἐνεργ. α' ἑν.) — forma plusquamperfecti pro imperfecto usurpata, a verbo defectivo 'οἶδα'; praesens significatum habet πρότερον· νῦν δέ, ἀκούσας τὴν σὴν σοφίαν, βούλομαι μαθητής σου γενέσθαιfieri (ἀπαρ. ἀορ. β' μέσ.) — infinitivus aoristi a verbo 'γίγνομαι', hic cum 'βούλομαι' coniunctus."

Ὁ δὲ Θεόφραστος ἡδέως ἀπεκρίνατοrespondit (ἀορ. ὁριστ. μέσ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'ἀπό' et 'κρίνω', medium forma frequenter pro activa usurpatur· "Ὦ παῖ, εἰ τὴν ἀλήθειαν φιλεῖς, ἱκανὸς εἶ μαθητής. Ἡ γὰρ φιλοσοφία οὐ τοῖς δυνατοῖς μόνον, ἀλλὰ τοῖς φιλομαθέσιstudiosis / qui discendi cupidi sunt (δοτ. πλ. ἀρσ./θηλ. ἐπιθ.) — adiectiuum compositum ex 'φίλος' et 'μανθάνω'; dativus commodi hic adhibetur πᾶσιν ἀνοικτήaperta / patens (ἐπίθ. ὀνομ. ἑν. θηλ.) — adiectiuum a verbo 'ἀνοίγω' derivatum, hic praedicative positum ἐστιν."

Καὶ πάντες οἱ παρόντεςpraesentes (μτχ. ἐνεστ. ἐνεργ. ὀνομ. πλ. ἀρσ.) — participium verbi 'πάρειμι', significat eos qui adsunt ἐπῄνουνlaudabant (παρατ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' πλ.) — verbum 'ἐπαινέω', contractum, indicat laudem continuam τὸν φιλόσοφον, εὐωχούμενοιepulantes (μτχ. παρατ. μέσ./παθ. ὀνομ. πλ. ἀρσ.) — participium verbi 'εὐωχέομαι', significat convivio laete frui ὑπὸ τῆς λαμπρᾶς πανηγύρεωςcelebrationis (γεν. ἑν. θηλ.) — nomen tertiae declinationis a 'πανήγυρις', significat festum sollemne vel conventum publicum.