Ἡ Ἀσπασία καὶ ὁ Νόμος τῆς Ἀληθινῆς Ἀρετῆς

Ἦν ποτε ἐν Ἀθήναις γυνὴ ἀγαθὴ τὸν νοῦνbona mente (αἰτ. respectus) — accusativus respectus: 'bona quod ad mentem attinet', id est ingenio praedita, Ἀσπασία ὄνομα, ἥτις ἐκ Μιλήτου ἐλθοῦσαprofecta (μτχ. ἀορ. β' ἐνεργ. ὀνομ. ἑν. θηλ.) — a verbo 'ἔρχομαι', participium aoristi indicans actionem priorem ἐν τῇ πόλει ᾤκειhabitabat (παρατ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — a verbo 'οἰκέω', imperfectum indicans statum continuatum in praeterito. Αὕτη δὲ σοφωτάτη ἦν καὶ περὶ λόγων καὶ περὶ τῶν τοῦ βίου πραγμάτωνrerum vitae (γεν. πλ.) — constructio genitiui duplicis: 'res quae ad vitam pertinent'· πολλοὶ γὰρ τῶν Ἀθηναίων πρὸς αὐτὴν ἤρχοντο βουλόμενοι μανθάνειν.

Ἐν δέ τινι ἡμέρᾳ νέος τις ἀνήρ, Καλλίας ὄνομα, ἀνέβη εἰς τὴν ἀκρόπολιν θύσωνsacrificaturus (μτχ. μέλλ. ἐνεργ. ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — participium futuri indicans finem et intentionem: 'ut sacrificaret' τῇ Ἀθηνᾷ περὶ γάμου. Ἐβούλετο γὰρ γῆμαιuxorem ducere (ἀπρμφ. ἀορ. ἐνεργ.) — a verbo 'γαμέω', infinitivus aoristi; de viro dicitur qui uxorem ducit γυναῖκα πλουσίαν μᾶλλον ἢ καλὴν τὴν ψυχήν. Πρὸ δὲ τοῦ βωμοῦ τῆς θεᾶς ἔτυχεν αὐτῷ ἀπαντήσασαforte ei occurrit (ἀορ. ὁριστ. γ' ἑν. + μτχ. ἀορ.) — constructio verbi 'τυγχάνω' cum participio: 'casu accidit ut ei occurreret' ἡ Ἀσπασία, ἣ καὶ αὐτὴ ἀνεβεβήκει χαριστήρια οἴσουσαascenderat dona gratiarum latura (παρακ. γ' ἑν. + μτχ. μέλλ.) — ἀνεβεβήκει est plusquamperfectum a 'ἀναβαίνω'; οἴσουσα a 'φέρω', participium futuri indicans intentionem; χαριστήρια sunt dona ob gratiam reddita.

Ὁ δὲ νεανίας εἶπεν αὐτῇ· "Ὦ Ἀσπασία, τίνα με δεῖoportet (ῥ. ἀπρόσ. ἐνεστ. γ' ἑν.) — verbum impersonale cum infinitivo et accusativo personae; 'τίνα με δεῖ γῆμαι' = 'quam oportet me ducere' γῆμαιnubere / ducere uxorem (ἀορ. ἀπαρ. ἐνεργ. < γαμέω) — infinitivus aoristi verbi 'γαμέω'; hic cum 'δεῖ' coniungitur, significat 'ducere in matrimonium'; Ζητῶ γυναῖκα πολλὰ χρήματα ἔχουσαν, ἵνα εὐδαίμων ὦfelix sim (ὑποτακτ. ἐνεστ. α' ἑν. + κατηγορούμενον) — constructio finalis cum 'ἵνα'; 'εὐδαίμων' praedicativum ad subiectum."

Ἡ δὲ Ἀσπασία ἡσύχωςplacide / quiete (ἐπίρρ.) — adverbium ab adiectivo 'ἥσυχος' formatum; modum loquendi Aspasiae describit ἀπεκρίνατο· "Ὦ νεανία, σκόπει τοῦτο· εἰ τὴν γυναῖκα τῶν χρημάτων ἕνεκαpropter pecuniam / divitiarum causa (γεν. πλ. + πρόθ. (postponita)) — praepositio 'ἕνεκα' post genitivi casum ponitur; significat causam vel motivum actionis μόνον αἱρήσῃelegeris / eligas (μέλλ. ὑποτακτ. μέσ. β' ἑν. < αἱρέω) — futurum medii vocis in protasi condicionali; vox media significat 'eligere sibi', 'sibi sumere', οὐ γυναῖκα ἀλλὰ τὸν πλοῦτον αὐτὸν φιλήσεις. Ὁ δὲ πλοῦτος φεύγει ὥσπερ ὄρνις ἐκ τῆς χειρόςtamquam avis e manu (σύγκρισις (εἰκών)) — similitudo poetica qua divitiae instabiles et fugaces esse dicuntur; 'ὄρνις' gen. -ιθος."

"Τί οὖν χρὴ ζητεῖν;" ἔφη ὁ Καλλίας ἀπορῶνhaesitans / dubius (μτχ. ἐνεστ. ἐνεργ. ὀνομ. ἑν. ἀρσ. < ἀπορέω) — participium praedicativum statum mentis Calliae describit; 'ἀπορέω' significat 'in angustiis esse', 'dubitare'.

"Ἄκουε," εἶπεν ἡ Ἀσπασία, "ὁ γὰρ σοφὸς Σωκράτης ἐδίδασκεν ἡμᾶς ὅτι ἡ ἀρετὴ μόνη ἀεὶ μένει. Γυνὴ ἀγαθὴ τὴν γνώμην καὶ δικαία τοὺς τρόπουςmoribus (αἰτ. πλ. ἀρσ.) — accusativus relationis, indicat 'quod ad mores attinet' πλείονος ἀξίαpluris digna (γεν. τιμήματος μετὰ ἐπιθέτου ὀνομ. ἑν. θηλ.) — constructio pretii genitivo expressa; 'pluris valere' significant ἐστὶν ἢ πᾶς ὁ τῶν Ἀθηναίων πλοῦτος. Αὕτη γὰρ τὸν οἶκον σῴζει, τοὺς παῖδας τρέφειnutrit/educit (ἐνεστ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum duplicem significationem habet: et nutrire et educare καλῶς, καὶ τὸν ἄνδρα εὐδαίμονα ποιεῖ οὐ χρήμασινpecunia/opibus (δοτ. πλ. οὐδ.) — dativus instrumentalis a verbo 'ποιεῖ' pendens ἀλλὰ φιλίᾳ ἀληθινῇ."

Ὁ δὲ Καλλίας ἀκούσας ταῦτα ἐσιώπησενconticuit (ἀορ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum denotans ingressum in silentium, ex 'σιωπάω' καὶ κατένευσενannuit (ἀορ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'κατά' et 'νεύω', significat nutum capitis assentiendi causa. Ἔπειτα δὲ πρὸς τὸν βωμὸν ἐλθὼν ηὔξατοprecatus est (ἀορ. ὁριστ. μέσ. γ' ἑν.) — verbum 'εὔχομαι' in aoristo medio; dativum personae et infinitivum regit τῇ Ἀθηνᾷ μὴ πλοῦτον ἀλλὰ γυναῖκα ἀγαθὴν εὑρεῖν.

Λέγεται δὲ ὅτι ἡ θεὰ τὴν εὐχὴν ἐπήκουσενexaudivit (ἀορ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'ἐπί' et 'ἀκούω', proprium precum ab diis exauditarum. Ὁ γὰρ Καλλίας ὕστερον ἔγημενduxit (uxorem) (ἀορ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum 'γαμέω' in aoristo; de viro dicitur qui uxorem ducit γυναῖκα πενεστέρανpaullo paupriorem (αἰτ. ἑν. θηλ. συγκριτ.) — comparativus gradus ab 'πένης'; μέν...δέ antithesim cum 'ἀρίστην' format μέν, ἀρίστην δὲ τὴν ψυχήν, καὶ εὐδαίμονα τὸν βίον ἔζηbeatam vitam vivebat (παρατ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν. μετὰ αἰτ.) — figura etymologica similis; accusativus 'τὸν βίον' obiectum internum verbi 'ζάω'.

**Μάθημα τοῦ μύθου· ὁ γάμος ὁ ἐπ' ἀρετῇ οἰκοδομούμενοςaedificatus / fundatus (μτχ. ἐνεστ. μέσ./παθ. ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — verbum compositum ex 'οἶκος' et 'δομέω', hic metaphorice de matrimonio usurpatum βεβαιότερός ἐστιν ἢ ὁ ἐπὶ πλούτῳdivitiae / opes (οὐσ. ἀρσ. δοτ. ἑν.) — dativus post praepositionem 'ἐπί', indicat fundamentum matrimonii quod reprobatur μόνον.**