Ἡ Ξένη ἐν τῷ Γυναικωνίτῃ

Ἐν τῷ γυναικωνίτῃ τῆς Ἀσπασίας τῆς Μιλησίας, αἱ γυναῖκες ἐκαθέζοντοsedebant (παρατ. ὁριστ. μέσ. γ' πλ.) — verbum 'καθέζομαι', indicat actionem continuam in praeterito περὶ τὴν ἑστίαν. Μυρρίνη δέ τις Ἀθηναία τῇ Δάφνῃ, μετοίκῳ ἐκ Κορίνθου, προσῆλθεν.

**ΜΥΡΡΙΝΗ:** Δάφνη, χρησμὸν ἤκουσα σήμερον ἐν τῷ ἱερῷ τῆς Ἀθηνᾶς· "ἡ ξενίαhospitium (ὀνομ. ἑν. θηλ.) — officium erga hospites et peregrinos; etiam relatio inter hospitem et hospitem τῶν θεῶν δῶρόν ἐστιν, ὁ δὲ ξένος θεὸς ἂν εἴηdeus esse possit (εὐκτ. παρ. γ' ἑν. μετὰ ἄν) — optativus cum particula 'ἄν', potentialis, indicat possibilitatem." τί ποτε βούλεται ὁ χρησμόςoraculum (αἰτ. ἑν. ἀρσ.) — responsum dei, praecipue Apollinis Delphici, per vatem datum; σὺ γὰρ ξένη οὖσαcum peregrina sit (μτχ. ἐνεστ. εἶναι, ὀνομ. ἑν. θηλ.) — participium concessivum vel causale a verbo 'εἰμί', ἆρα θεός τίς εἶ;

**ΔΑΦΝΗ:** Γελοῖον λέγεις, ὦ Μυρρίνη. ξένη μέν εἰμι καὶ ἐν τῇδε τῇ πόλει μέτοικοςperegrinus/inquilinus (ὀνομ. ἑν. ἀρσ./θηλ.) — terminus technicus Atheniensis: qui in civitate aliena habitat sine iure civitatis, θεὸς δὲ οὐδαμῶς. ἀλλὰ σκέψαιconsidera/inspice (ἀορ. προστ. μέσ. β' ἑν.) — a verbo 'σκέπτομαι', forma imperativa ad attentionem interlocutoris excitandam τὸν χρησμόν· μήποτεnumquid/nonne forte (ἐπίρρ.) — particula dubitativa, interrogationem obliquam vel coniecturam incertam introducit ὁ θεὸς τοῦτο λέγει ὅτι ἐν τῷ ξένῳ τὸ θεῖόν τι ἔνεστιν;

**ΜΥΡΡΙΝΗ:** Πῶς τοῦτο; οἱ γὰρ μέτοικοι οὐ τοὺς αὐτοὺς νόμους ἔχουσιν ἡμῖνeasdem leges habent nobiscum (αἰτ. πλ. μετὰ δοτ.) — constructio notanda: 'αὐτός' cum dativo comparationem exprimit, i.e. 'easdem leges ac nos', οὐδὲ τῆς πολιτείαςcivitatis/rei publicae (γεν. ἑν. θηλ.) — iura et privilegia civium significat; metoeci his iuribus privabantur μετέχουσινparticipant/partem habent (ἐνεστ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' πλ.) — verbum compositum ex 'μετά' et 'ἔχω', cum genitivo construitur.

**ΔΑΦΝΗ:** Ἀληθῆ λέγεις περὶ τῶν νόμων. ἀλλ' ἆρα ἡ δικαιοσύνη νόμῳ μόνον ὁρίζεταιdefinitur/determinatur (ἐνεστ. ὁριστ. παθ. γ' ἑν.) — a verbo 'ὁρίζω', quaestionem philosophicam de natura iustitiae introducit; ὁ γὰρ Ζεύς, ὡς Ὅμηρός φησιν, αὐτὸς ξένιός ἐστιν, καὶ πάντας τοὺς ξένους καὶ ἱκέταςsupplices (αἰτ. πλ. ἀρσ.) — qui supplices ad aram vel domum confugiunt; etiam hi sub tutela Iovis erant ἐπισκοπεῖinspicit/curat (ἐνεστ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'ἐπί' et 'σκοπέω', divinam curam et vigilantiam Iovis exprimit. εἰ οὖν ξένον ἀδικεῖς, αὐτὸν τὸν Δία ἀδικεῖς.

**ΜΥΡΡΙΝΗ:** Ἀλλὰ πολλοὶ τῶν Ἀθηναίων λέγουσιν ὅτι οἱ μέτοικοιperegrini/incolae (ὀνομ. πλ. ἀρσ.) — nomen technicum Athenis: externi qui in urbe habitabant sine iuribus civium ἀλλότριοί εἰσιν, καὶ οὐ προσήκειdecet/convenit (παρ. ἐνεστ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν., ἀπρόσ.) — verbum impersonale ex 'πρός' et 'ἥκω', cum infinitivo construitur αὐτοὺς ἐν τῇδε τῇ πόλει μένειν.

**ΔΑΦΝΗ:** Καὶ μὴν αὐτὴ ἡ Ἀσπασία, ἧςcuius (γεν. ἑν. θηλ. ἀντ. ἀναφ.) — pronomen relativum in genitivo, refertur ad Aspasiam; genitivos possessivus cum 'ἐν τῷ οἴκῳ' ἐν τῷ οἴκῳ νῦν καθήμεθα, μέτοικός ἐστιν, καὶ Περικλῆς ὁ στρατηγὸς αὐτὴν ὑπὲρ πάντων ἐτίμαhonorabat (παρατ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — a verbo 'τιμάω' contracto, imperfectum indicat actionem continuam in praeterito. ἆρα οὐκ ἐδίδαξεν αὐτὸν ἡ ξένη περὶ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ ἀγαθοῦde pulchro et bono (γεν. ἑν. οὐδ., ἄρθρ. οὐσιαστικοπ.) — articulus cum adiectivis substantivi vim dat: philosophica abstracta, quae Aspasia docere dicebatur;

**ΜΥΡΡΙΝΗ:** Ἴσως ὁ χρησμὸς τοῦτο σημαίνει· ὅτι ἀρετὴ οὐκ ἐν γένειin genere/stirpe (δοτ. ἑν. οὐδ.) — a 'γένος' derivatum, significat originem, stirpem, familiam vel populum οὐδ' ἐν πόλει μένει, ἀλλ' ἐν τῇ ψυχῇ ἑκάστουcuiusque/uniuscuiusque (γεν. ἑν. ἀρσ. ἀόρ. πρόν.) — pronomen distributivum in genitivo possessivo, cum 'ψυχῇ' coniungitur: 'in anima uniuscuiusque'.

**ΔΑΦΝΗ:** Εὖ γε λέγεις, ὦ φίλη. ὁ γὰρ ξένιος νόμοςlex hospitalis (ὀνομ. ἑν. ἀρσ.) — phrasis technica de more Graeco hospitium praebendi; 'ξένιος' ad Iovem hospitem saepe refertur οὗτός ἐστι· δέχεσθαι τὸν ξένον ὡς εἰκός ἐστινut par est / ut decet (ἀπρόσ. ἔκφρ.) — locutio idiomatica ex participio 'εἰκός' verbi 'ἔοικα', significat 'ut convenit' vel 'ut dignum est', ὅτι πάντες ποτὲ ξένοι ἐγενόμεθα ἢ ἐσόμεθαerimus (μέλλ. ὁριστ. μέσ. α' πλ.) — futurum irregulare verbi 'εἰμί', hic cum 'ξένοι' praedicative coniunctum. καὶ ἐν τούτῳ τὸ θεῖον κατοικεῖdivinum habitat / numen inest (ὀνομ. οὐδ. ἑν. + ὁριστ. ἐνεστ. γ' ἑν.) — expressio philosophica; 'τὸ θεῖον' substantivum neutrum significat 'numen' vel 'divinitatem' quandam abstractam.

Αἱ δὲ γυναῖκες ἐσιώπησανsiluerunt (ἀορ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' πλ.) — verbum 'σιωπάω', aoristus significat silentium subitum vel deliberatum; saepe momentum dramatis indicat, πρὸς τὴν ἑστίανfocum / Vestam (αἰτ. ἑν. θηλ.) — nomen duplex: et focus domesticus et dea Hestia; hic ambiguitas sacra adest, focus enim locus sacer erat in domo Graeca βλέπουσαι, ὥσπερ ἐν τῷ πυρὶ τὴν ἀλήθειαν ζητοῦσαι.