Λόγος Εὐφήμου τοῦ Ἀγαλματοποιοῦ

Ἐγώ, Εὔφημος ὁ ἀγαλματοποιόςstatuarius (ὀνομ. ἀρσ. ἑν.) — artifex qui statuas facit, sculptor, ἤδη γέρων ὤν, βούλομαι ὑμῖν διηγήσασθαιnarrare (ἀπαρ. ἀορ. μέσ.) — verbum narrativum, rem ordine exponere πρᾶγμα θαυμαστὸν ὅ μοι συνέβηaccidit (ἀορ. β' ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — a verbo 'συμβαίνω', eventum indicat ἐν τῇ Ἀκροπόλει πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Μέμνημαι ὡς εἰ χθὲς ἐγένετο, καίπερ τεσσαράκοντα ἐτῶν παρεληλυθότωνpraeteritis (μτχ. παρακ. ἐνεργ. γεν. πλ.) — a verbo 'παρέρχομαι', tempus elapsum significat.

Νέος ὢν καὶ φιλότιμοςambitiosus (ἐπίθ. ὀνομ. ἀρσ. ἑν.) — honoris cupidus, gloria appetens, ἔλαβον παρὰ τῆς πόλεως τὴν ἐντολὴν ἄγαλμα ποιῆσαι τῆς Ἀθηνᾶς ὃ ἀνατεθήσοιτοdedicaretur (ευκτ. μέλλ. παθ. γ' ἑν.) — a verbo 'ἀνατίθημι', consecrare in templo ἐν τῷ Παρθενῶνι. Πολλὰς μὲν νύκτας ἀΰπνουςinsomnes (ἐπίθ. αἰτ. θηλ. πλ.) — sine somno, vigilias significat διῆγον, πολλὰς δὲ ἡμέρας ἐν πόνῳ διετέλουνperseverabam (παρατ. ὁριστ. ἐνεργ. α' ἑν.) — a verbo 'διατελέω', continuationem actionis significat, τὸν λίθον τύπτων καὶ λεαίνωνlevigans (μτχ. ἐνεστ. ἐνεργ. ὀνομ. ἀρσ. ἑν.) — poliens, superficiem saxi planam faciens. Τοῦτο γὰρ τὸ ἔργον μεγίστην τιμὴν καὶ δόξαν ἤμελλε παρέξειν ἐμοί τε καὶ τοῖς ἐμοῖς παισίν.

Ἦν δὲ ἡμέρα θερινή, ὅτε τὸ τελευταῖον μέρος τοῦ ἀγάλματος ἐξειργαζόμηνperficiebam (παρατ. ὁριστ. μέσ. α' ἑν.) — verbum compositum ex 'ἐκ' et 'ἐργάζομαι', significat 'elaborare, perficere'. Ὁ ἥλιος λαμπρῶς ἔλαμπεν, ὁ δὲ ἱδρὼς κατέρρειdefluebat (παρατ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'κατά' et 'ῥέω', de liquido descendente dicitur κατὰ τοῦ μετώπουfrontis (οὐσ. γεν. ἑν. οὐδ.) — pars anterior capitis inter oculos et capillos μου. Ἐξαίφνης δὲ εἶδον ἄνδρα πρεσβύτερον προσερχόμενον, ὃν οὔπω πρότερον ἑωράκεινvideram (ὑπερσυντ. ὁριστ. ἐνεργ. α' ἑν.) — forma perfecti verbi 'ὁράω' cum augmento. Οὗτος δὲ ἐγγὺς ἐλθὼν ἐθεᾶτο σιγῇ τὸ ἔργον μου.

"Τίς εἶ σύ;" ἠρόμηνinterrogavi (ἀορ. β' ὁριστ. μέσ. α' ἑν.) — a verbo 'ἔρομαι', forma aoristi medii. "Καὶ τί βούλει ἐνθάδεhic (ἐπίρ.) — adverbium loci significans 'in hoc loco';"

"Εὖ ἴσθιBene scito (ἐπίρ. + προστ. παρακ. ἐνεργ. β' ἑν.) — locutio imperativa; forma imperativa perfecti verbi 'οἶδα'," ἔφηdixit (παρατ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — a verbo 'φημί', verbum dicendi, "ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἢ θαυμάζειν τὴν τέχνην σου. Εἶδον πολλὰ ἀγάλματα ἐν πολλαῖς πόλεσινurbibus (οὐσ. δοτ. πλ. θηλ.) — forma dativi pluralis a 'πόλις', cum ι-declinatione irregulari, ἀλλ' οὐδὲν οὕτω καλόν."

Μετὰ δὲ ταῦτα προσεῖπέappellavit (ἀορ. ὁριστ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — verbum compositum ex 'πρός' et 'λέγω', significat alloqui aliquem με ὀνομαστίnominatim (ἐπίρρ.) — adverbium significans 'per nomen', derivatum ab 'ὄνομα', καίπερ οὐπώποτεnumquam adhuc (ἐπίρρ.) — adverbium temporis, compositum ex 'οὐ', 'πώ', 'ποτε' εἰπόντος μου αὐτῷ τοὔνομαnomen (αἰτ. ἑν.) — crasis ex 'τὸ ὄνομα'. Ἔπειτα δὲ καὶ τὰ τοῦ πατρός μου καὶ τοῦ πάππου ὀνόματα ἔλεγε, καὶ πάντα τὰ περὶ τοῦ γένους μου ἀκριβῶς ἐπίστασθαι ἐφαίνετο.

Ἐξεπλάγηνobstupui (ἀορ. β' παθ. ὁριστ. α' ἑν.) — a verbo 'ἐκπλήττω', significat vehementer mirari vel obstupescere οὖν καὶ ἐρέσθαιinterrogare (ἀορ. β' ἀπαρ. μέσ.) — infinitivus a verbo 'ἔρομαι', significat quaerere vel interrogare αὐτὸν ἔμελλον πόθεν ταῦτα εἰδείηsciret (εὐκτ. περφ. ἐνεργ. γ' ἑν.) — a verbo 'οἶδα', optativus obliquus in oratione obliqua post tempus historicum, ὅτε ἐκεῖνος ἐμειδίασε καὶ εἶπε· "Φειδίας εἰμί, ὁ διδάσκαλος τοῦ διδασκάλου σου."

Τότε δὴ ἀνεγνώρισαrecognovi (ἀορ. ἐνεργ. ὁριστ. α' ἑν.) — a verbo 'ἀναγνωρίζω', significat recognoscere vel agnoscere τὸν ἄνδρα, οὗ τὰς εἰκόνας πολλάκις ἑωράκεινvideram (ὑπερσυντ. ἐνεργ. ὁριστ. α' ἑν.) — a verbo 'ὁράω', plusquamperfectum indicans actionem ante aliam actionem praeteritam completam. Καίτοι πάντες ᾔδεσανsciebant (ὑπερσυντ. ὁριστ. γ' πλ.) — a verbo 'οἶδα', tempore praeterito vim imperfecti habens ὅτι Φειδίας πρὸ πολλοῦ ἐτεθνήκειmortuus erat (ὑπερσυντ. ἐνεργ. ὁριστ. γ' ἑν.) — a verbo 'θνῄσκω', plusquamperfectum significans statum mortui.

Ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἔμαθον ὅτι ἡ ἀληθινὴ τέχνη ἀθάνατοςimmortalis (ἐπίθ. ὀνομ. ἑν. θηλ.) — quod numquam moritur, aeternum permanens γίγνεται, καὶ ὅτι οἱ μεγάλοι τεχνῖταιartifices (ὀνομ. ὀνομ. πλ. ἀρσ.) — homines qui artem exercent, praesertim sculptores vel pictores ζῶσιν ἐν τοῖς ἔργοις αὐτῶν. Τοῦτο δὲ τὸ πάθημαexperientia (ὀνομ. αἰτ. ἑν. οὐδ.) — res quae alicui accidit, eventus qui animum afficit, ὦ ἄνδρες, διὰ μνήμης ἀεὶ ἔχω, καὶ νῦν γηραιὸς ὢν διηγοῦμαιnarro (ὁριστ. ἐνεστ. μέσ. α' ἑν.) — rem gestam vel factam verbis expono, ἵνα καὶ ὑμεῖς γιγνώσκητε τὴν δύναμιν τῆς τέχνης.